Ban ngày, tiếng quạt và tiếng nước của tháp giải nhiệt trên mái hòa vào tiếng xe cộ nên ít ai để ý. Khi đêm xuống và đường phố yên tĩnh, cũng âm thanh đó lại vọng rõ vào phòng ngủ khách sạn, phòng bệnh hay ký túc xá bên cạnh, và phản ánh của khách lưu trú hoặc người dân xung quanh bắt đầu từ đây. Tiếng ồn tháp giải nhiệt là bài toán chủ đầu tư thường chỉ nhìn thấy khi công trình đã vận hành, lúc mọi phương án sửa đều tốn kém hơn nhiều so với khi còn trên bản vẽ. Bài viết này phân tích nguồn ồn, cách chọn vị trí đặt tháp từ giai đoạn thiết kế, các mức xử lý khi vị trí đã cố định và cách nghiệm thu, kèm một dự án thực tế của Liên Sơn tại TP.HCM.
Tiếng ồn tháp giải nhiệt đi theo hai đường, qua không khí và qua kết cấu, và dễ bị phản ánh nhất vào ban đêm khi ồn nền giảm. Cách ít tốn kém nhất là chọn đúng vị trí đặt tháp từ giai đoạn thiết kế, phối hợp với yêu cầu thông gió của hãng sản xuất, còn khi tháp đã lắp thì xử lý bằng rào chắn, vỏ cách âm hoặc cách rung và xác nhận bằng phép đo tại hiện trường.
Vì sao tháp giải nhiệt bị phản ánh nhiều nhất vào ban đêm?
Ban ngày, ồn nền đô thị từ giao thông và sinh hoạt đủ lớn để che bớt tiếng tháp. Về đêm ồn nền giảm mạnh, nên dù tháp phát ra cùng một mức, tiếng ồn tháp giải nhiệt vẫn nổi bật và dễ nhận ra hơn, nhất là phần âm trầm từ quạt. Trong khi đó, tháp của khách sạn và bệnh viện vẫn phải chạy theo tải lạnh suốt đêm vì phòng ngủ và phòng bệnh vẫn cần điều hòa.
QCVN 26:2025/BNNMT chia giới hạn tiếng ồn theo các khung giờ ban ngày, buổi tối và ban đêm, trong đó khung ban đêm có ngưỡng thấp nhất. Vì vậy một tháp được xem là chấp nhận được vào buổi chiều vẫn có thể vượt ngưỡng sau 22 giờ, khi người ở phòng bên cạnh đang ngủ.
Trước khi bàn giải pháp, kỹ sư âm học thường đặt vài câu hỏi chẩn đoán. Tháp nằm ở đâu so với cửa sổ phòng ngủ gần nhất? Mặt hút gió và cửa xả quạt hướng về phía nào? Chân tháp có bắt cứng vào sàn mái không? Có bức tường cao nào phản xạ âm ngược về phía phòng không? Ban đêm tháp chạy bao nhiêu quạt?
Hai đường truyền của tiếng ồn tháp giải nhiệt
Theo hướng dẫn kiểm soát tiếng ồn hệ thống cơ điện của Cục Bảo vệ Môi trường Hồng Kông (EPD), tiếng ồn tháp giải nhiệt đến tai người nghe theo hai đường. Đường thứ nhất là qua không khí, gồm tiếng của luồng khí rối do quạt tạo ra và tiếng nước bắn vào bể thu ở đáy tháp. Đây là phần âm thanh mà người ở công trình lân cận nghe trực tiếp qua cửa sổ và mặt dựng.
Đường thứ hai là qua kết cấu. Khi tháp được gắn cố định vào sàn mái mà không có cách ly, rung động của quạt và động cơ truyền vào dầm sàn, rồi làm các bộ phận của tòa nhà phát ra tiếng ồn ngay bên trong phòng, kể cả những phòng không nhìn thấy tháp. Phần rung này còn liên quan tới QCVN 27:2025 về độ rung, quy chuẩn mà chủ đầu tư cần đối chiếu khi có phản ánh rung.
Phân biệt hai đường truyền là bước quan trọng, vì mỗi đường cần một biện pháp riêng. Một bức tường chắn tốt đến đâu cũng không ngăn được rung đi qua sàn, ngược lại đế cách rung không làm giảm tiếng quạt lan qua không khí. Khi khảo sát, kỹ sư cần xác định đường nào chiếm ưu thế ở từng vị trí nhận âm rồi mới chọn giải pháp xử lý tiếng ồn tháp giải nhiệt cho phù hợp.
Vị trí đặt cooling tower ảnh hưởng đến khu vực xung quanh
Khi chọn vị trí, ngoài yêu cầu âm học, tháp còn cần đủ gió để làm việc. Tài liệu hướng dẫn bố trí thiết bị của các hãng sản xuất tháp đều yêu cầu khoảng trống tối thiểu trước mặt hút gió, yêu cầu đỉnh tháp cao bằng hoặc cao hơn các tường lân cận, và cảnh báo hiện tượng khí nóng ẩm từ cửa xả quay ngược vào cửa hút làm tháp chạy kém công suất thiết kế. Các khoảng cách này được tính riêng cho từng model của từng hãng, nên chủ đầu tư không nên tự quây vách hay tự dời tháp, mà cần kỹ sư âm học và kỹ sư cơ điện phối hợp với hãng sản xuất trước khi thi công.
Với công trình có nhiều điểm nhạy cảm xung quanh, mô phỏng lan truyền âm trên mặt bằng trước khi chốt vị trí giúp so sánh các phương án bằng số liệu thay vì phỏng đoán. Phần tính toán cấu kiện chắn âm có thể dùng các phần mềm chuyên dụng như INSUL.
Các mức xử lý khi vị trí đã cố định
Nhiều dự án chỉ nhận ra tiếng ồn tháp giải nhiệt khi tháp đã lắp xong và bắt đầu có phản ánh. Lúc này mức xử lý được chọn theo khoảng cách tới khu nhạy cảm và mức giảm cần đạt, dựa trên khảo sát hoặc mô phỏng chứ không dựa trên cảm tính.
Rào chắn hoặc vỏ che cục bộ
Rào chắn âm hoặc vỏ che cục bộ đặt giữa tháp và khu nhạy cảm, kết hợp tấm hút âm trên mặt bể thu để giảm tiếng nước bắn, là mức xử lý phổ biến khi chỉ cần giảm ồn vừa phải. Rào phải đủ cao, kín ở chân và các mối nối, đồng thời vẫn chừa khoảng trống thông gió theo yêu cầu của hãng tháp.
Vỏ cách âm kín
Khi xung quanh có khu đặc biệt nhạy cảm, tháp có thể được bao trong vỏ cách âm kín, với cửa lấy gió và cửa xả có xử lý tiêu âm. Đây là phương án giảm nhiều nhất nhưng cũng ảnh hưởng lớn nhất tới lưu lượng gió qua tháp, nên phải được tính cùng hãng sản xuất ngay từ đầu.
Cách rung chân tháp
Giá đỡ giảm chấn đặt giữa tháp và sàn mái tách rung khỏi kết cấu tòa nhà, xử lý phần tiếng ồn tháp giải nhiệt truyền qua kết cấu mà rào chắn hay vỏ che không chạm tới được.
| Biện pháp | Đường truyền được xử lý | Mức giảm tham khảo theo EPD Hồng Kông | Khi nào cân nhắc |
|---|---|---|---|
| Rào chắn hoặc vỏ che cục bộ, kèm tấm hút âm mặt bể thu | Qua không khí | Khoảng 10 dB(A) | Cần giảm vừa phải |
| Vỏ cách âm kín, cửa gió có xử lý tiêu âm | Qua không khí | Khoảng 30 dB(A) | Tháp nằm sát khu đặc biệt nhạy cảm |
| Giá đỡ giảm chấn dưới chân tháp | Qua kết cấu | Khoảng 20 dB(A) với tiếng ồn truyền qua kết cấu | Tháp đặt trên sàn mái gần phòng nhạy cảm |
Các con số trong bảng là mức tham khảo do EPD Hồng Kông nêu và không kèm điều kiện đo, nên chỉ giúp hình dung thứ bậc giữa các biện pháp. Mức giảm tiếng ồn tháp giải nhiệt thực tế phụ thuộc vị trí nhận âm, cấu tạo và chất lượng thi công, và chỉ được xác nhận bằng đo tại hiện trường.
Dự án ĐQM giảm tiếng ồn tháp giải nhiệt bằng hàng rào chắn âm
Tại một tổ hợp thương mại dịch vụ ở TP.HCM, tháp giải nhiệt đặt ở tầng kỹ thuật phát ra mức ồn khoảng 85 đến 90 dBA, trong khi khu biệt thự liền kề cần yên tĩnh cả ngày lẫn đêm. Liên Sơn tham gia từ giai đoạn thiết kế kỹ thuật, cung cấp vật liệu, giám sát thi công và đo kiểm nghiệm thu. Giải pháp là hàng rào chắn âm dạng panel nhẹ kết hợp louver tiêu âm, thay cho phương án tường gạch vốn nặng hơn nhiều lần, và phải lắp trong không gian đã có sẵn đường ống và máng cáp kỹ thuật.
Sau khi lắp đặt, mức ồn đo tại khu biệt thự giảm từ 63 đến 65 dBA xuống còn 42 đến 46 dBA vào ban ngày và buổi tối, và từ 50 dBA xuống còn 32 đến 33 dBA vào ban đêm, đáp ứng tiêu chí mà dự án đặt ra. Thông tin chi tiết có trong bài dự án tầng kỹ thuật ĐQM.
Lưu ý riêng cho khách sạn, bệnh viện và trường học
Cùng một tháp, cách công trình xung quanh cảm nhận tiếng ồn tháp giải nhiệt lại khác nhau theo công năng. Khách sạn nhạy nhất vào ban đêm, đặc biệt ở các phòng tầng cao nhìn xuống mái khối đế, nơi thường đặt tháp. Bệnh viện cần yên tĩnh cả ngày lẫn đêm ở khu phòng bệnh, vì tiếng ồn ảnh hưởng trực tiếp tới giấc ngủ người bệnh, như đã phân tích trong bài tiêu chuẩn tiếng ồn bệnh viện. Trường học nhạy nhất trong giờ học ban ngày ở lớp học và thư viện, còn trường có ký túc xá thì phải tính thêm khung giờ ban đêm, nên khi đánh giá tiếng ồn tháp giải nhiệt, ngưỡng cần đạt và khung giờ cần kiểm tra phải được xác định riêng cho từng dự án.
Nghiệm thu tiếng ồn tháp giải nhiệt sau lắp đặt
Phép đo nghiệm thu nên đặt tại các vị trí nhạy cảm như cửa sổ phòng ngủ, phòng bệnh, lớp học hoặc ranh giới nhà lân cận, thực hiện cả ban ngày lẫn ban đêm khi tháp chạy ở chế độ tải thường gặp, rồi đối chiếu với QCVN 26:2025. Phép đo cần thiết bị và phương pháp đúng quy chuẩn, bao gồm đo ồn nền khi tháp tắt để hiệu chỉnh, như đã trình bày trong bài kiểm soát tiếng ồn công trường theo QCVN 26:2025. Nếu có phản ánh rung hoặc tiếng ù trong phòng, cần đo thêm độ rung theo QCVN 27:2025. Việc đo nên do đơn vị có thiết bị đã hiệu chuẩn thực hiện, có thể kèm đo đối chứng độc lập nếu chủ đầu tư yêu cầu. Riêng kết quả dùng cho hồ sơ quản lý nhà nước cần do tổ chức đủ điều kiện quan trắc môi trường thực hiện theo QCVN 26:2025.
Câu hỏi thường gặp
Tháp giải nhiệt ồn khoảng bao nhiêu dB?
Không có một con số chung, vì mức ồn phụ thuộc model, công suất, số quạt và tốc độ quạt. Chủ đầu tư nên yêu cầu dữ liệu âm học của nhà sản xuất cho đúng model dự kiến ngay từ khi chọn thiết bị. Ở dự án ĐQM nêu trên, mức ồn đo gần tháp tại tầng kỹ thuật là khoảng 85 đến 90 dBA.
Có thể tự quây vách quanh tháp để giảm ồn không?
Không nên, vì tài liệu bố trí của các hãng sản xuất tháp đều yêu cầu khoảng trống thông gió và cảnh báo khí nóng quay ngược vào cửa hút khi tháp bị che chắn sai, khiến tháp chạy kém đi. Muốn giảm tiếng ồn tháp giải nhiệt mà tháp vẫn đủ gió, vách chắn cần được thiết kế cùng kỹ sư âm học và được hãng sản xuất tháp xem xét trước khi thi công.
Nên xử lý tiếng ồn tháp giải nhiệt từ thiết kế hay khi đã lắp xong?
Xử lý từ thiết kế ít tốn kém hơn, vì lúc đó chỉ cần chọn vị trí, hướng đặt và chừa chỗ cho rào chắn. Khi tháp đã lắp xong, mọi biện pháp phải thực hiện trong không gian chật cạnh đường ống và máng cáp có sẵn, giống tình huống mà dự án ĐQM đã gặp.
Kết luận
Tiếng ồn tháp giải nhiệt hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được tính từ khi chọn vị trí, xử lý đúng đường truyền và xác nhận bằng phép đo. Nếu dự án khách sạn, bệnh viện hay trường học của bạn đang chốt mặt bằng mái kỹ thuật, hoặc đã nhận phản ánh về tiếng ồn từ tháp, hãy liên hệ Liên Sơn để kỹ sư khảo sát và tư vấn.
Dự án Liên Sơn đã thi công
Liên hệ Liên Sơn
Hotline: 0906 653 523
Email: info@lienson.com
Website: lienson.com
Facebook: Liên Sơn Acoustic Engineering, giải pháp âm học
