Kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng theo QCVN 26:2025 và quan trắc liên tục

Một công trường đóng cọc nằm cạnh khu dân cư hay bệnh viện thường nhận khiếu nại ngay từ tuần đầu, không hẳn vì nhà thầu bỏ qua quy định mà vì không ai có số liệu đo liên tục để chứng minh tiếng ồn ngoài ranh giới thực sự đang ở mức nào. Từ khi QCVN 26:2025/BNNMT có bảng giới hạn riêng cho công trình đang thi công theo từng khu vực và từng khung giờ, việc kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng vừa là bài toán của biện pháp thi công, vừa là bài toán của hồ sơ chứng cứ. Bài viết này trình bày các giới hạn cần nắm, ba tầng kiểm soát từ nguồn đến điểm nhận, và cách kết hợp đo xác nhận với quan trắc liên tục.

QCVN 26:2025 đặt giới hạn tiếng ồn công trường từ 65 dBA ban ngày ở khu vực A, B, C và 70 dBA ở khu vực D, E, thấp hơn vào buổi tối và còn 50 dBA ban đêm, kèm các điều chỉnh theo thời gian phát ra và loại máy. Kiểm soát tiếng ồn nơi công trường xây dựng hiệu quả đi theo ba tầng nguồn, đường truyền và điểm nhận, còn việc chứng minh tuân thủ cần đo xác nhận bằng máy loại 1, bổ sung quan trắc liên tục để phát hiện vượt ngưỡng sớm.

Kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng: QCVN 26:2025 cho phép bao nhiêu dBA?

QCVN 26:2025/BNNMT, ban hành kèm Thông tư 01/2025/TT-BNNMT, có hiệu lực từ ngày 14/11/2025 và thay thế QCVN 26:2010/BTNMT, trong đó tiếng ồn phát sinh từ công trình xây dựng đang thi công được quy định riêng và được đo tại khu vực bị ảnh hưởng, chứ không đo bên trong khuôn viên công trường. Bảng 3 của quy chuẩn đặt giới hạn tiếng ồn công trường tối đa như sau:

Quy chuẩn còn ba điều chỉnh mà nhà thầu hay bỏ sót khi lập biện pháp thi công.

• Thứ nhất, Bảng 4 chỉ áp dụng cho ban ngày, trong đó tiếng ồn phát ra không quá 3 giờ được nới thêm 10 dBA, trên 3 giờ đến 6 giờ được nới thêm 5 dBA, còn trên 6 giờ thì dùng đúng giá trị Bảng 3.
• Thứ hai, công trường có máy đóng cọc, máy nhổ cọc, máy đục lỗ hoặc máy xúc được nới thêm 3 dBA vào ban ngày, và mức này cộng với điều chỉnh của Bảng 4.
• Thứ ba, vào ngày nghỉ theo quy định, ngưỡng của công trường ở khu vực A và B bị giảm 5 dBA, nên một công trường quen thi công ngày nghỉ cạnh khu dân cư, bệnh viện hoặc trường học có thể vượt ngưỡng dù khối lượng công việc không đổi.

Với công trường, Bảng 3 áp chung một ngưỡng cho khu vực A, B và C, nhưng khu vực A và B còn chịu điều chỉnh giảm 5 dBA vào ngày nghỉ. Khu vực A gồm cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở chăm sóc người cao tuổi, bảo tàng, thư viện, công trình tín ngưỡng tôn giáo và trụ sở, văn phòng làm việc, còn khu vực B gồm nhà ở và các cơ sở lưu trú như khách sạn. Vì vậy ngay từ giai đoạn lập biện pháp thi công, nhà thầu cần xác định các công trình lân cận thuộc khu vực nào. Các giá trị trên được tổng hợp từ văn bản quy chuẩn, và khi lập hồ sơ pháp lý, chủ đầu tư nên đối chiếu lại với bản ban hành chính thức.

Tiếng ồn công trường đến từ đâu và vì sao dễ trở thành khiếu nại

Tiếng ồn công trường thay đổi mạnh theo từng giai đoạn: Phá dỡ và đào đất tạo ra tiếng ồn liên tục của máy xúc và xe tải, đóng cọc hoặc khoan cọc tạo ra tiếng ồn xung có cường độ cao, đổ bê tông kéo theo máy bơm và xe trộn hoạt động nhiều giờ liền, còn giai đoạn hoàn thiện lại có tiếng cắt, mài và máy phát điện chạy kéo dài. Mỗi loại nguồn ồn này được quy chuẩn đánh giá theo cách khác nhau, vì tiếng ồn liên tục dùng mức Leq,T còn tiếng ồn xung được tính mức tiếp xúc âm cho từng lần xuất hiện rồi tổng hợp thành Leq,T.

Khiếu nại thường phát sinh vì người dân hay người bệnh không cảm nhận tiếng ồn xây dựng bằng số dBA mà bằng thời điểm, chẳng hạn một tiếng búa đóng cọc lúc giờ nghỉ trưa hoặc tiếng máy phát điện chạy sang đêm, trong khi nhà thầu chỉ có vài lần đo rời rạc để đối chiếu. Khi hai bên không có chung một bộ số liệu theo thời gian, cuộc tranh luận thường dừng ở cảm nhận và công trường dễ bị yêu cầu tạm dừng dù thực tế nhiều khung giờ vẫn nằm trong giới hạn.

Ba tầng kiểm soát tiếng ồn công trường: Nguồn, đường truyền, điểm nhận

Nguyên lý kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng đi theo ba tầng, và hiệu quả nhất là giảm ngay ở nguồn vì mọi biện pháp phía sau chỉ xử lý phần còn lại. Ở tầng nguồn, nhà thầu có thể cân nhắc phương pháp thi công ít ồn hơn, chẳng hạn ép hoặc khoan nhồi thay cho đóng búa khi điều kiện địa chất và thiết kế cho phép, đồng thời dồn các công việc ồn nhất vào ban ngày, bố trí máy phát điện và máy bơm xa ranh giới nhạy cảm, che chắn và bảo trì thiết bị để giảm tiếng ồn xây dựng phát sinh do hư hỏng cơ khí.

Ở tầng đường truyền, rào chắn tiếng ồn thi công dạng tạm là biện pháp phổ biến nhưng cũng hay bị làm sai. Một rào chắn chỉ phát huy tác dụng khi đủ kín, không để lại khe hở ở chân và các mối nối, có khối lượng bề mặt đủ lớn và được đặt càng gần nguồn ồn càng tốt thay vì ở khoảng giữa nguồn và điểm nhận, và chiều cao của nó phải che được đường nhìn thẳng từ nguồn tới điểm nhận. Những tấm rào mỏng, nhiều khe hở chủ yếu có tác dụng che mắt chứ không giảm đáng kể tiếng ồn. Nhà thầu có thể tham khảo thêm bài viết về hàng rào chắn âm Econowall và bài về tường chống ồn cao tốc của Liên Sơn để hiểu nguyên lý của các giải pháp rào chắn lâu dài.

Ở tầng điểm nhận, biện pháp quan trọng nhất không nằm ở kỹ thuật mà ở quản lý, gồm thông báo lịch thi công cho các công trình lân cận, đặc biệt là bệnh viện, trường học và khu dân cư, và có đầu mối tiếp nhận phản ánh để xử lý ngay khi có khiếu nại thay vì để vụ việc leo thang lên cấp quản lý.

Đo tiếng ồn công trường thế nào cho đúng quy chuẩn?

Khi cần chứng minh tuân thủ, phép đo phải đúng yêu cầu của QCVN 26:2025, và có thể tóm lại thành mấy điểm sau. Quy chuẩn yêu cầu dùng máy đo mức âm loại 1 theo TCVN 12527-1:2018, đã được kiểm định và hiệu chuẩn, đo liên tục tối thiểu 15 phút, và với tiếng ồn xung thì nếu sau 15 phút chưa đủ 50 giá trị đo phải đo tiếp cho đến khi đủ. Vị trí đo nằm trong ranh giới khu vực bị ảnh hưởng, ngoài trời cách vật phản xạ tối thiểu 3,5m, trong nhà cách tối thiểu 1m, ở độ cao từ 1,2 đến 1,5 m so với mặt đất.

Điều kiện đo cũng được quy định rõ: Không đo khi trời mưa hoặc khi gió từ cấp 4 trở lên, thiết bị phải có chụp chắn gió, và điều kiện thời tiết phải được ghi vào biên bản. Phương pháp đo theo TCVN 7878-1:2018 và TCVN 7878-2:2018, tức là các tiêu chuẩn tương ứng với ISO 1996-1 và ISO 1996-2.

Quy chuẩn cũng yêu cầu đo mức ồn nền tối thiểu 5 phút khi nguồn ồn không hoạt động. Nếu mức ồn nền thấp hơn mức đo được dưới 10 dBA thì kết quả được trừ từ 1 đến 3 dBA, còn nếu bản thân mức ồn nền đã vượt ngưỡng thì không tiến hành đánh giá tiếng ồn từ nguồn cần đo. Với công trường nằm cạnh trục giao thông lớn, dữ liệu ồn nền theo thời gian giúp chọn đúng khung giờ đo và tránh tranh cãi về kết quả.

Một đợt đo như vậy cho kết quả có giá trị pháp lý rõ ràng, nhưng nó chỉ phản ánh một khung thời gian ngắn, nên không cho biết tiếng ồn công trường dao động thế nào qua cả ngày, cả tuần hay qua từng giai đoạn thi công.

Quan trắc tiếng ồn công trường liên tục với Envinoise

Khoảng trống giữa các đợt đo xác nhận là lý do kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng cần có thêm quan trắc liên tục. Envinoise là nền tảng quan trắc tiếng ồn và rung động môi trường do Liên Sơn vận hành, gồm ba phần: Envinoise Meters là cảm biến IoT đo tiếng ồn và rung động, Envinoise Cloud là nền tảng quan trắc thời gian thực kèm lưu trữ dữ liệu và bảng điều khiển, còn Envinoise Insights là lớp phân tích và báo cáo, bao gồm báo cáo hỗ trợ hồ sơ tuân thủ và bản đồ tiếng ồn. Cảm biến sử dụng công nghệ MEMS chi phí thấp, nhờ vậy nhà thầu có thể cân nhắc đặt nhiều vị trí quan trắc hơn so với việc chỉ thuê máy đo chuyên dụng cho từng đợt.

Cách đặt vai trò cho hệ thống này cần rõ ràng ngay từ đầu. Cảm biến quan trắc liên tục phục vụ giám sát tiếng ồn thời gian thực và cảnh báo sớm, giúp công trường nhìn thấy xu hướng tiếng ồn theo thời gian, biết khung giờ hay giai đoạn nào có nguy cơ vượt ngưỡng và có dữ liệu để trao đổi với các bên liên quan, còn việc đo xác nhận cho hồ sơ pháp lý vẫn thực hiện bằng máy loại 1, do đơn vị đủ điều kiện quan trắc môi trường thực hiện theo quy chuẩn. Hai việc này bổ trợ cho nhau chứ không thay thế nhau, và cách làm này giúp nhà thầu vừa có bằng chứng liên tục, vừa có phép đo đủ điều kiện khi cơ quan quản lý hoặc bên khiếu nại yêu cầu. Giải pháp này cũng đã được triển khai cho một chủ đầu tư khu đô thị lớn tại TP.HCM.

Ngoài tiếng ồn, Envinoise còn quan trắc rung động, phù hợp với những công trường có thi công cọc hoặc phá dỡ gần công trình hiện hữu, nơi nhà thầu cũng cần đối chiếu theo QCVN 27:2025/BNNMT. Cấu hình cụ thể cho từng dự án, gồm vị trí đặt cảm biến, chỉ số quan trắc và cách thiết lập cảnh báo, cần được khảo sát và thống nhất với Liên Sơn.

Nhà thầu nên kiểm soát tiếng ồn nơi công trường xây dựng bằng quan trắc theo trình tự nào

Một trình tự hợp lý để kiểm soát tiếng ồn công trường xây dựng bắt đầu từ việc khảo sát ranh giới công trường và xác định các công trình lân cận thuộc khu vực nào theo QCVN 26:2025, vì từ đó mới biết ngưỡng áp dụng cho từng khung giờ. Bước tiếp theo là chọn các điểm quan trắc ở phía có công trình nhạy cảm, đặt theo các nguyên tắc về vị trí mà quy chuẩn đã nêu, rồi thiết lập ngưỡng cảnh báo nội bộ thấp hơn giới hạn pháp lý để có thời gian điều chỉnh trước khi vượt. Trong quá trình thi công, nhà thầu theo dõi dữ liệu, đối chiếu với lịch các hạng mục ồn như đóng cọc hay đổ bê tông để điều chỉnh biện pháp, và định kỳ thuê đơn vị đủ điều kiện quan trắc môi trường đo xác nhận bằng máy loại 1 để lập hồ sơ. Khi có khiếu nại, dữ liệu theo thời gian cho phép khoanh vùng nhanh thời điểm nào đã thực sự vượt ngưỡng và xử lý đúng nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp

Công trường dùng máy đóng cọc có được nới ngưỡng không?

Theo ghi chú của Bảng 3, công trường có máy đóng cọc, máy nhổ cọc, máy đục lỗ hoặc máy xúc được nới thêm 3 dBA vào ban ngày, và mức này cộng với điều chỉnh theo thời gian phát ra ở Bảng 4. Điều chỉnh này chỉ áp dụng ban ngày, còn buổi tối và ban đêm vẫn dùng giá trị của Bảng 3, nên việc đóng cọc nên được lập lịch trong khung giờ ban ngày.

Cảm biến quan trắc liên tục có thay được máy đo loại 1 không?

Không, vì QCVN 26:2025 yêu cầu máy đo mức âm loại 1 đã kiểm định và hiệu chuẩn cho phép đo xác nhận, và kết quả dùng cho quản lý nhà nước phải do tổ chức đủ điều kiện quan trắc môi trường thực hiện. Cảm biến quan trắc liên tục đóng vai trò giám sát và cảnh báo sớm, giúp biết thời điểm nào cần đo xác nhận và có dữ liệu theo thời gian khi xảy ra khiếu nại.

Công trình xây dựng gây tiếng ồn bị khiếu nại, phản ánh tiếng ồn xây dựng thì nên chuẩn bị những gì?

Nhà thầu nên có xác định khu vực bị ảnh hưởng theo quy chuẩn, nhật ký thi công theo giờ để đối chiếu với thời điểm khiếu nại, biên bản đo xác nhận đúng phương pháp và dữ liệu quan trắc theo thời gian nếu có. Bộ hồ sơ này giúp trao đổi với cơ quan quản lý và người dân dựa trên số liệu thay vì cảm nhận.

Kết luận

Kiểm soát tiếng ồn nơi công trường xây dựng theo QCVN 26:2025 bắt đầu từ việc biết đúng ngưỡng của từng khu vực và khung giờ, tiếp đến là giảm tiếng ồn theo ba tầng nguồn, đường truyền và điểm nhận, và cuối cùng là có dữ liệu đủ tin cậy để chứng minh. Nếu công trường của quý vị nằm cạnh bệnh viện, trường học hoặc khu dân cư và cần xây dựng phương án quan trắc, kỹ sư Liên Sơn sẵn sàng khảo sát và tư vấn.

Bài viết liên quan

Những điều nhà đầu tư cần biết về QCVN 26:2025: Quy chuẩn mới về tiếng ồn

Liên hệ Liên Sơn

Hotline: 0906 653 523
Email: info@lienson.com
Website: lienson.com
Facebook: Liên Sơn Acoustic Engineering, giải pháp âm học