Tiêu âm nhà ăn bán trú trường học: vì sao đạt chuẩn vẫn ồn

Mười hai giờ trưa, hàng trăm học sinh cùng vào nhà ăn. Khay đĩa va vào nhau, ghế kéo lê trên nền gạch, tiếng nói chồng lên tiếng nói. Nhiều ban giám hiệu đã đo, đã đối chiếu chỉ tiêu, nhưng phản ánh về độ ồn vẫn không dứt. Bài này giải thích vì sao tiêu âm nhà ăn bán trú trường học là một bài toán riêng, khác với phòng học và khác cả khu Bistro và Lounge mà Liên Sơn đã chia sẻ trong dự án tại BIS-HCM.

Nội dung

Tiêu âm nhà ăn bán trú trường học: Bài toán khác phòng học và khu Bistro

Ba loại không gian trong trường đặt ra ba bài toán âm học khác nhau. Phòng học cần độ rõ lời, để giáo viên nói và mọi em ở cuối lớp vẫn nghe được, như Liên Sơn đã phân tích trong bài tiêu âm lớp học mầm non và tiểu học. Trong khi khu Bistro và Lounge là các nhóm nhỏ trò chuyện cùng lúc, nơi vật liệu còn phải hài hòa với thẩm mỹ vân gỗ.

Nhà ăn bán trú thì khác hẳn. Hàng trăm học sinh gần như là nói cùng lúc trong một khung giờ ngắn, trần thường cao, còn tường và sàn gần như luôn là bề mặt cứng vì phải lau rửa hằng ngày theo yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm. Tiếng ồn ở đây không đến từ một nguồn mà cộng dồn từ hàng trăm nguồn nhỏ, rồi bị các bề mặt cứng phản xạ ngược lại phòng. Vì vậy, tiêu âm nhà ăn không thể xử lý như một phòng học lớn hơn.

Tiếng ồn giờ ăn trưa trường học: Vì sao nhà ăn đạt chuẩn vẫn ồn

Một nghiên cứu của Caroline McKinlay (London South Bank University, 2025) khảo sát 313 học sinh tại 5 trường ở Anh cho thấy 78% cho rằng nhà ăn “quá ồn” hoặc “khá ồn”, 58% thấy tiếng ồn khó chịu và 25% khó tập trung trong lớp sau bữa trưa.

Hiệu ứng Lombard trong giờ ăn trưa

Khi quanh mình ồn hơn, con người tự động nói to hơn để át tiếng ồn, gọi là hiệu ứng Lombard. Trong nhà ăn, mỗi em tăng giọng để bạn bên cạnh nghe được, và hàng trăm em cùng làm như vậy. Kết quả là không ai nghe rõ hơn, nhưng cả phòng ồn hơn. Jens Holger Rindel (Multiconsult, Oslo), trong đề xuất yêu cầu âm học cho nhà hàng, căng tin và nhà ăn tập thể, ông đã xếp căng tin và nhà ăn vào nhóm có thể tích trên mỗi người thấp nhất, tức nhóm đông đúc nhất. Các phép đo trong bữa ăn đầy chỗ ở nhà hàng cho mức ồn từ 83 đến 87 dB (trung bình 2 giờ). Tác giả cũng cho rằng nên tính yêu cầu thời gian vang theo khoảng 80% công suất chỗ ngồi, vì đó là mức sử dụng thực tế hơn so với đầy chỗ hoàn toàn.

Ồn nền đo lúc phòng trống chưa nói hết giờ cao điểm

Ồn nền đo khi phòng trống chủ yếu phản ánh hệ thống cơ điện, như điều hòa và quạt thông gió. Lúc đông người, giọng nói mới là nguồn ồn chính, và mức ồn ấy phụ thuộc vào thời gian vang của phòng. Một nhà ăn có thể đạt chỉ tiêu ồn nền khi vắng mà vẫn quá ồn lúc vận hành.

Những câu hỏi kỹ sư đặt ra khi thiết kế canteen trường học giảm tiếng ồn

Trước khi chọn bất kỳ vật liệu nào, kỹ sư âm học cần câu trả lời cho một loạt câu hỏi về hiện trạng ví dụ như chiều cao và chiều rộng của không gian, giờ cao điểm có bao nhiêu em cùng ăn, và các em ăn theo mấy ca? Sàn, tường và nội thất hiện là vật liệu gì? Bên cạnh nhà ăn đó là những khu chức năng gì?

Mỗi câu trả lời đều sẽ ảnh hưởng và làm thay đổi hướng xử lý. Vì vậy bài toán này cần phân tích và mô phỏng âm học bằng phần mềm chuyên dụng, không thể suy ra từ catalogue vật liệu hay từ kinh nghiệm của một công trình khác.

Giải pháp tiêu âm nhà ăn bán trú trường học: Vật liệu phải lau rửa được

Nhà ăn khác phòng học ở điều kiện vật liệu. Bề mặt phải dễ lau chùi, chịu được hơi ẩm, chịu va đập từ khay, ghế và bóng, đồng thời không bám bụi hay giữ lại mùi thức ăn.

Với các yêu cầu đó, trần kim loại đục lỗ có lớp tiêu âm phía sau là một hướng cần được đánh giá cho nhà ăn. Ở khu Bistro tại BIS-HCM, Liên Sơn dùng trần lam nhôm tiêu âm đột lỗ siêu mịn, hoàn thiện vân gỗ, có hệ số NRC từ lên đến 0.9. Dự án chỉ minh họa cách một hệ trần kim loại đục lỗ được hoàn thiện trong không gian ăn uống của trường, chứ không phản ánh hoàn toàn hiệu quả âm học cho một nhà ăn cụ thể nào, vì đề bài của chủ đầu tư còn bao gồm đảm bảo yếu tố thẩm mỹ.

Ngoài trần nhà ăn: Khu bếp, khu phục vụ và vách giáp phòng liền kề

Trần chỉ là một phần của bài toán, nên chúng tôi chỉ nêu nguyên lý ở đây. Tiếng khay, tiếng rửa chén và quạt hút mùi từ khu bếp, khu phục vụ là các nguồn ồn riêng, có đặc tính khác với tiếng nói. Nếu nhà ăn nằm cạnh lớp học hoặc thư viện, vách giáp ranh còn phải cách âm để giờ ăn trưa không làm ảnh hưởng buổi học.

Câu hỏi thường gặp về tiêu âm nhà ăn

Nhà ăn đạt BB93 2015 có cần xử lý thêm không?

Chỉ tiêu BB93 2015 là mức tối thiểu khi không có người, và không bảo đảm cảm nhận của người dùng. Khảo sát 313 học sinh cho thấy các phòng đều đạt chuẩn mà 78% vẫn thấy ồn. Nếu trường nhận được phản ánh này thì vấn đề giải quyết không còn chỉ ở không gian, giải pháp âm học nữa mà đã trở thành vấn đề của nguồn ồn (Vd: Vượt quá số lượng người dùng,….)

Dán mút hoặc tấm xốp lên trần có được không?

Chúng tôi không khuyến nghị. Mút xốp mỏng chủ yếu hấp thụ tần số cao, trong khi tiếng ồn nhà ăn trải rộng nhiều dải tần. Quan trọng hơn, vật liệu này khó vệ sinh, dễ bám bụi và KHÔNG PHÙ HỢP với môi trường ăn uống. Đặc biệt, mút xốp còn là vật liệu dễ cháy, có thể tạo ra khói và khí độc gây ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe cũng như tính mạng con người.

Kết luận

Đạt chỉ tiêu tối thiểu chưa chắc đã đủ êm, vì ồn nhà ăn là bài toán thời gian vang và hiệu ứng Lombard lúc đông người. Giảm tiếng ồn canteen trường học bền vững cần kỹ sư âm học vào cuộc từ giai đoạn thiết kế, với vật liệu vừa tiêu âm. Nếu trường của bạn đang xây mới hoặc cải tạo nhà ăn, hãy liên hệ Liên Sơn để được tư vấn.