Tiếng ồn lớp học ảnh hưởng giáo viên và cách xử lý

Giáo viên đứng lớp nhiều tiết liền thường phải nói to hơn mức trò chuyện bình thường, nhất là khi phòng vang và ồn nền cao. Tiếng ồn lớp học ảnh hưởng giáo viên không chỉ qua chuyện mệt giọng, mà còn khiến học sinh ngồi xa phải căng tai mới nghe được lời giảng. Nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, bài viết tóm tắt các nghiên cứu liên quan, chỉ ra ồn và vang đến từ đâu, rồi gợi ý các hướng xử lý mà chủ đầu tư, ban quản lý dự án và kiến trúc sư có thể đưa vào thiết kế ngay từ đầu.

Thi công kiểm soát tiếng ồn và vang âm hội trường Trường quốc tế BVIS tại TP.HCM

Mục lục

Tiếng ồn lớp học ảnh hưởng giáo viên như thế nào

Một tổng quan hệ thống đăng trên Journal of Technology and Science Education năm 2021 đã rà 186 tài liệu về âm học lớp học. Các tác giả ghi nhận tiếng ồn có thể gây khàn tiếng hoặc các vấn đề về giọng do phải gắng sức nói, và hiệu ứng Lombard, tức người nói vô thức tăng cường độ giọng khi nền ồn tăng, thường được xem là yếu tố quyết định. Kết quả giữa các nghiên cứu chưa hoàn toàn thống nhất, vì một nghiên cứu được trích trong tổng quan không thấy quan hệ giữa mức ồn trong lớp và việc giáo viên tăng giọng.

Nghiên cứu của nhóm Politecnico di Torino (Puglisi và cộng sự, 2017) theo dõi giọng nói của 27 giáo viên tiểu học ở bốn trường tại Ý. Khi dạy, giọng giáo viên to hơn lúc trò chuyện khoảng 5,5 dB, và cứ nền ồn tăng 1 dB thì giọng tăng khoảng 0,53 dB. Giọng thấp nhất ở thời gian vang quanh 0,7 giây và cao hơn khi phòng vang ngắn hơn hay dài hơn, còn phần lớn lớp học được khảo sát không đạt mục tiêu thời gian vang của tiêu chuẩn DIN 18041.

Luận án tại Đại học Kỹ thuật Đan Mạch (García, 2011) xác định, trong lớp học ảo, vùng thời gian vang thoải mái nhất cho người nói vào khoảng 0,45 đến 0,55 giây. Với học sinh, tổng quan nói trên cho thấy âm học kém buộc người nghe nỗ lực nhiều hơn và có thể ảnh hưởng đến trí nhớ ngắn hạn, việc đọc và viết. Đây là kết quả nghiên cứu về giọng nói và nghe hiểu, không phải nhận định y khoa.

Ồn và vang trong lớp học đến từ đâu

Tiếng ồn lớp học đến từ hai nguồn chính là tiếng vang và ồn nền. Tiếng vang sinh ra khi lớp học gồm toàn bề mặt cứng như bê tông, kính, tường sơn và sàn gạch, khiến giọng nói dội qua lại nhiều lần, lời nói bị nhòe và giáo viên càng phải nói to để bù.

Ồn nền thường đến từ hệ thống điều hòa với dàn lạnh và quạt, kế đến là hành lang, lớp bên cạnh, sân trường và giao thông. Trong nghiên cứu ở Ý, mức ồn nền LA90 trung bình khoảng 55,8 dBA, đo trong giờ học khi có học sinh. Riêng nguồn ồn từ điều hòa, bài về tiếng ồn dàn lạnh VRF trong phòng học và phòng ngủ khách sạn đã phân tích chi tiết.

Cần phân biệt tiêu âm với cách âm khi xử lý tiếng ồn lớp học, vì tiêu âm giảm vang bên trong phòng còn cách âm chặn tiếng truyền giữa các phòng.

Tiêu chuẩn thường được tham chiếu cho lớp học

Để kiểm soát tiếng ồn lớp học, nhà thiết kế cần mục tiêu đo được ngay từ đầu. Về ồn nền, TCXDVN 175:2005 nêu mức tối đa 50 dBA cho lớp học và giảng đường, khi cửa đóng. Đây là tiêu chuẩn chứ không phải quy chuẩn.

Các tiêu chuẩn thường được tham chiếu âm học cho lớp học là ANSI/ASA S12.60 của Mỹ và BB93 của Vương quốc Anh. ANSI/ASA S12.60 đặt ồn nền tối đa 35 dBA, tính theo mức trung bình một giờ cao nhất, đo khi phòng chưa có người, đã có nội thất và điều hòa đang chạy, cùng thời gian vang tối đa 0,6 giây với phòng đến 283 m³ và 0,7 giây với phòng từ 283 đến 566 m³. BB93 đặt giới hạn riêng theo cấp học nên cần tra bản gốc theo từng loại phòng.

Hai mức 50 dBA và 35 dBA không cùng một thước đo, vì mỗi mức gắn với điều kiện và đại lượng đo riêng. ANSI/ASA S12.60 là chuẩn tự nguyện, bài chỉ dùng làm tham chiếu quốc tế. Phương pháp đo thời gian vang tại hiện trường theo TCVN 10615-2:2014, tương đương ISO 3382-2, đã được trình bày trong bài hướng dẫn tiêu chuẩn TCVN 10615-2:2014.

Giải pháp giảm vang lớp học theo từng bề mặt

Muốn giảm vang lớp học, cần thêm bề mặt hấp thụ âm vào phòng. Hiệu quả phụ thuộc vào thể tích lớp, diện tích xử lý và vị trí đặt, nên cách đáng tin cậy là mô phỏng theo bản vẽ rồi chia tiêu âm lên cả trần và vách thay vì dồn vào một mặt.

Với vách, tấm nhôm đục lỗ siêu nhỏ (đường kính lỗ dưới 1 mm) là vật liệu kim loại không xốp nên dễ vệ sinh, và có thể thiết kế để hấp thụ tốt dải tần giọng nói. Tại một lớp học của một trường đại học quốc tế, vách được ốp tấm nhôm đục lỗ siêu nhỏ màu xanh dương.

Với trần, vữa phun tiêu âm gốc cellulose được phun trực tiếp lên trần mà không cần dựng trần giả, và theo tài liệu nhà sản xuất, hệ số tiêu âm tăng theo độ dày lớp phun. Trần lớp học của trường đại học quốc tế nói trên được xử lý theo cách này, và khi phun cần phối hợp trước với đèn, miệng gió, đầu phun sprinkler.

Tấm tiêu âm PET là hướng thứ ba cho vách hoặc trần treo, chọn theo mặt bằng và yêu cầu thẩm mỹ. Xử lý vang không làm điều hòa im đi, nên nguồn ồn thiết bị vẫn phải giải quyết từ khâu chọn thiết bị và vị trí đặt.

Cách âm tường lớp học và tiếng ồn từ phòng bên cạnh

Tiêu âm không chặn được tiếng từ ngoài vào, nên tiếng ồn trong lớp còn phụ thuộc vào cách âm của tường ngăn với hành lang, lớp bên cạnh và các phòng chức năng, kiểm tra bằng chỉ số cách âm của tường. Tiếng ồn từ phòng múa hay phòng thể chất phía trên hoặc bên cạnh là bài toán cách ly rung và va chạm sàn, cần xử lý riêng. Cách tiết kiệm nhất là xác định các phòng ồn ngay khi bố trí mặt bằng, để không đặt chúng sát lớp học.

Nghiệm thu bằng đo, ví dụ ồn nền ở hội trường Đại học Văn Lang

Nghiệm thu bằng đo giúp kiểm chứng việc giảm vang và ồn nền có đạt mục tiêu hay không. Nên đo thời gian vang và ồn nền sau khi đã có nội thất và phòng chưa có người. Riêng ồn nền nên đo ở cả hai trạng thái bật và tắt điều hòa, để tách phần ồn do hệ thống điều hòa gây ra. Việc đo do đơn vị có thiết bị đã hiệu chuẩn thực hiện, có thể kèm đo đối chứng độc lập nếu chủ đầu tư yêu cầu.

Ví dụ dưới đây về ồn nền, không phải thời gian vang, và được đo ở hội trường chứ không phải lớp học. Liên Sơn thi công tiêu âm và cách âm hai hội trường G1B và G2 của Đại học Văn Lang, và đơn vị tư vấn âm học đo độ ồn nền sau thi công trong hai trạng thái bật và tắt điều hòa. Khi tắt điều hòa, ồn nền ở mức rất thấp. Khi bật điều hòa ở mức gió trung bình, ồn nền tăng lên rõ rệt, chênh hơn 10 dB giữa hai trạng thái, cho thấy phần lớn ồn nền trong phòng đến từ hệ thống điều hòa. Cả hai hội trường đều đạt tiêu chí âm học mà chủ đầu tư phê duyệt cho dự án.

Câu hỏi thường gặp về tiếng ồn lớp học

Tiêu âm có giảm được tiếng ồn lớp học không?

Tiêu âm giảm vang trong phòng, nhờ đó giáo viên đỡ phải tăng giọng và học sinh nghe rõ hơn. Tiêu âm không xử lý nguồn ồn nền như điều hòa hay tiếng từ hành lang, nên cần xử lý song song nếu các nguồn đó lớn.

Lớp học nên tiêu âm bao nhiêu phần trăm diện tích?

Không có một tỷ lệ chung, vì diện tích cần xử lý phụ thuộc vào thể tích lớp, vật liệu hoàn thiện sẵn có, số học sinh và mục tiêu thời gian vang. Cách đáng tin cậy là mô phỏng âm học theo bản vẽ của dự án trước khi chốt vật liệu.

Tiêu âm có thay được cách âm không?

Không. Tiêu âm giảm vang bên trong phòng, còn cách âm giảm tiếng truyền giữa các phòng, nên nếu cần chặn tiếng từ lớp bên cạnh hoặc hành lang thì phải dùng tường và cửa cách âm.

Khi nào nên xử lý tiếng ồn lớp học ảnh hưởng giáo viên từ khâu thiết kế?

Nên xử lý từ giai đoạn bố trí mặt bằng, vì vị trí phòng ồn, thể tích lớp và hệ thống điều hòa quyết định phần lớn kết quả, và sửa sau khi xây thường tốn kém hơn nhiều.

Kết luận

Tiếng ồn lớp học ảnh hưởng giáo viên bắt đầu từ thiết kế, qua vang, ồn nền và cách bố trí các phòng ồn. Hướng xử lý hợp lý là đặt mục tiêu đo được, chia diện tích tiêu âm lên cả trần và vách, cách âm đúng chỗ và nghiệm thu bằng đo. Nếu trường của bạn đang trong giai đoạn thiết kế hoặc cải tạo, đội ngũ kỹ sư âm học Liên Sơn sẵn sàng khảo sát và tư vấn.