Trong thiết kế kiến trúc hiện đại, đặc biệt là các không gian có khẩu độ lớn như hội trường, nhà hát hay văn phòng mở, thẩm mỹ thị giác thường được ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, một công trình chỉ thực sự đạt chuẩn “cao cấp” khi nó đáp ứng được sự tiện nghi về thính giác. Một lỗi sai phổ biến mà nhiều chủ đầu tư và đơn vị thi công gặp phải là để xảy ra hiện tượng tiếng vang mất kiểm soát, biến những không gian sang trọng trở nên ồn ào và khó chịu khi đưa vào vận hành.
Bài viết này sẽ phân tích bản chất vật lý của tiếng vang và cung cấp các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể theo TCVN 10615 (ISO 3382) để xử lý triệt để vấn đề này, đảm bảo hiệu quả đầu tư cho công trình.
Bản chất vật lý của hiện tượng tiếng vang trong không gian kín
Để đưa ra giải pháp chính xác, trước tiên Kiến trúc sư cần phân biệt rõ ràng hai khái niệm thường bị nhầm lẫn trong vật lý âm học là tiếng vang và Âm vang.
Tiếng vang xảy ra khi sóng âm phản xạ trở lại tai người nghe với độ trễ đủ lớn, thường lớn hơn 50ms (mili-giây) so với âm trực tiếp, khiến não bộ phân tách thành một âm thanh lặp lại riêng biệt. Hiện tượng này thường xuất hiện trong các không gian có khoảng cách giữa nguồn âm và bề mặt phản xạ lớn như tường sau của hội trường hay vòm trần cao.
Ngược lại, Âm vang là sự kéo dài của âm thanh sau khi nguồn phát đã tắt, do sự cộng hưởng của vô số phản xạ liên tiếp đến mức tai người không phân biệt được từng phản xạ riêng lẻ. Trong khi một chút âm vang tạo nên sự đầy đặn cho âm nhạc, thì tiếng vang lại là yếu tố tiêu cực làm giảm độ rõ của âm thanh. Nguyên nhân cốt lõi sinh ra tiếng vang là sự tồn tại của các bề mặt phẳng, cứng và song song như bê tông, kính hay sàn gạch, nơi năng lượng âm thanh không bị tiêu hao mà bật qua bật lại liên tục tạo ra sóng đứng.
Tác động của tiếng vang đến chất lượng công trình và trải nghiệm thính giác
Sự hiện diện của tiếng vang không chỉ gây khó chịu đơn thuần mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến công năng vận hành của tòa nhà. Trong kỹ thuật, chúng ta đánh giá tác động này thông qua chỉ số Truyền đạt Lời nói (STI).
Khi tiếng vang xuất hiện trong phòng họp hoặc giảng đường, các âm tiết của người nói sẽ bị chồng chéo lên nhau. Người nghe phải căng não để lọc thông tin, dẫn đến hiện tượng “mệt mỏi thính giác” chỉ sau một thời gian ngắn. Đối với các không gian biểu diễn, tiếng vang làm sai lệch tần số, khiến âm thanh trở nên đục và thiếu chi tiết, phá hỏng trải nghiệm nghệ thuật dù hệ thống thiết bị âm thanh có đắt tiền đến đâu. Do đó, xử lý tiếng vang là yêu cầu bắt buộc để nghiệm thu một công trình đạt chuẩn quốc tế.
Nguyên lý và cách làm giảm tiếng vang trong phòng theo tiêu chuẩn kỹ thuật
Để xử lý âm học, chúng ta không tìm cách triệt tiêu hoàn toàn âm thanh khiến phòng bị “chết”, mà là kiểm soát năng lượng phản xạ. Có hai nguyên lý chính được ứng dụng trong cách làm giảm tiếng vang trong phòng là Tiêu âm và Tán âm.
Tiêu âm là việc sử dụng các vật liệu có cấu trúc rỗng, xốp hoặc sợi như bông khoáng, gỗ tiêu âm đục lỗ để biến đổi năng lượng dao động của sóng âm thành nhiệt năng. Hiệu quả của vật liệu được đánh giá qua hệ số giảm ồn NRC. Để xử lý tiếng vang hiệu quả, vật liệu thường phải có NRC lớn hơn 0.7.
Song song đó, kỹ thuật Tán âm sử dụng các bề mặt gồ ghề, lồi lõm được tính toán học thuật để xé nhỏ sóng âm và phản xạ chúng đi theo nhiều hướng khác nhau. Phương pháp này giúp triệt tiêu sóng đứng, loại bỏ tiếng vang cục bộ nhưng vẫn giữ được năng lượng âm thanh tự nhiên, giúp không gian sống động hơn.
Một lưu ý quan trọng cho các nhà thầu là tuyệt đối tránh lạm dụng các loại mút xốp rẻ tiền dán kín phòng. Chúng chỉ hấp thụ được dải tần số cao mà bỏ qua tần số thấp, dẫn đến việc tiếng vang ở tần số thấp vẫn còn, gây ra hiện tượng ù rền rất khó chịu.
Tiêu chuẩn tiêu âm kỹ thuật và phương pháp đo lường theo TCVN 10615 (ISO 3382)
Tại Liên Sơn, mọi giải pháp xử lý tiếng vang không dựa trên cảm tính mà tuân thủ nghiêm ngặt bộ tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 10615:2014 (tương đương ISO 3382). Tùy thuộc vào công năng sử dụng, chúng tôi áp dụng các phương pháp đo lường và tiêu chí kỹ thuật riêng biệt để đảm bảo hiệu quả âm học tối ưu nhất.
1. Đối với không gian trình diễn (Nhà hát, Hội trường)
Theo tiêu chuẩn TCVN 10615-1:2014, việc kiểm soát tiếng vang trong không gian trình diễn phức tạp hơn nhiều so với phòng thông thường. Chúng ta không chỉ đo thời gian âm vang mà còn phải kiểm soát các thông số chất lượng âm thanh như Độ rõ âm với chỉ số C50 cho lời nói, C80 cho âm nhạc và Độ định nghĩa D50.
Trong các hội trường đa năng, cách giảm tiếng vang trong phòng hiệu quả là tạo ra sự cân bằng giữa năng lượng âm sớm và âm muộn. Vật liệu tiêu âm cần được bố trí xen kẽ với các bề mặt tán âm để đảm bảo chỉ số Độ rõ đạt chuẩn, tránh hiện tượng âm thanh bị nhòe. Mục tiêu là triệt tiêu các phản xạ âm có hại gây ra tiếng vang nhưng vẫn giữ lại độ ngân cần thiết để làm đẹp tiếng hát và nhạc cụ.
2. Đối với phòng cơ bản (Phòng họp, Lớp học, Nhà hàng)
Nhóm công trình này ưu tiên tối đa cho độ rõ của lời nói. Căn cứ theo TCVN 10615-2:2014, phương pháp đo thời gian âm vang dựa trên sự suy giảm 20dB (ký hiệu là T20) hoặc 30dB (ký hiệu là T30) là thước đo chính xác nhất để đánh giá hiệu quả của vật liệu tiêu âm.
Khi thiết kế cách giảm tiếng vang trong phòng họp hay lớp học, Kiến trúc sư cần lưu ý rằng thời gian âm vang tỷ lệ thuận với thể tích phòng. Để đạt được môi trường giao tiếp thuận lợi, chúng ta cần đưa chỉ số này về mức thấp, thường dưới 0.8 giây. Giải pháp kỹ thuật là tập trung vật liệu hấp thụ âm thanh ở trần và các diện tường song song ngang tầm tai người ngồi, giúp cắt đứt các phản xạ âm kéo dài gây suy giảm khả năng nghe hiểu.
3. Đối với văn phòng không gian mở
Văn phòng mở là môi trường đặc thù mà các chỉ số âm vang truyền thống không phản ánh hết chất lượng âm học. Theo TCVN 10615-3:2014, tiêu chuẩn đánh giá chuyển sang các thông số về sự lan truyền âm thanh theo không gian, cụ thể là Mức suy giảm âm thanh theo khoảng cách D2,S và Khoảng cách gây mất tập trung rD.
Vấn đề lớn nhất tại đây không chỉ là tiếng vang cục bộ mà là sự lan truyền tiếng ồn từ khu vực này sang khu vực khác. Do đó, phương án xử lý đòi hỏi sự kết hợp giữa trần tiêu âm có chỉ số NRC cao gần bằng 1.0 và các vách ngăn thấp để chặn đường đi trực tiếp của âm thanh. Mục tiêu kỹ thuật là giảm thiểu khoảng cách rD, đảm bảo sự riêng tư và khả năng tập trung cho nhân viên ngay cả trong môi trường đông người.
Quy trình tư vấn và xử lý âm học tại Liên Sơn
Khác với việc cung cấp vật liệu xây dựng thông thường, giải pháp âm học tại Liên Sơn là một quy trình kỹ thuật khép kín dựa trên số liệu đo đạc thực tế. Chúng tôi không xử lý tiếng vang dựa trên phỏng đoán.
Quy trình của chúng tôi bắt đầu từ việc đo đạc hiện trạng bằng máy đo âm học chuyên dụng để xác định thời gian âm vang thực tế và các tần số bị cộng hưởng. Dựa trên dữ liệu đó, đội ngũ kỹ sư sẽ chạy mô phỏng trên phần mềm để tính toán khối lượng vật liệu tiêu âm và vị trí lắp đặt tối ưu nhất. Cam kết của Liên Sơn là bàn giao công trình với các chỉ số âm học đạt chuẩn TCVN và ISO, đảm bảo chủ đầu tư và nhà thầu nghiệm thu công trình với chất lượng thính giác hoàn hảo nhất.
Kết luận
Kiểm soát tiếng vang là yếu tố phân định đẳng cấp của một công trình chuyên nghiệp. Việc đầu tư vào giải pháp âm học ngay từ giai đoạn thiết kế không chỉ tiết kiệm chi phí sửa chữa sau này mà còn nâng cao giá trị trải nghiệm cho người sử dụng.
Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực vật liệu và giải pháp âm học, Công ty Liên Sơn sẵn sàng đồng hành cùng Quý Kiến trúc sư, Nhà thầu để giải quyết mọi thách thức về tiếng vang và cách âm. Hãy liên hệ với đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi ngay hôm nay để nhận được tư vấn chuyên sâu và giải pháp tối ưu nhất cho dự án của bạn.
Liên hệ ngay để nhận tư vấn giải pháp âm học chuyên nghiệp
Để được tư vấn miễn phí về giải pháp âm học phù hợp nhất cho dự án của bạn.
Hãy liên hệ ngay với Liên Sơn qua:
Hotline: 090.665.3523
Email: info@lienson.com
Website chính thức: https://lienson.com
Tìm hiểu thêm về đội ngũ chuyên gia âm học của Liên Sơn, và những câu chuyện thú vị đằng sau các dự án tại Facebook: Liên Sơn Acoustic Solutions – Giải pháp âm học.
